Nie, prawidłowo prowadzony kompostownik nie powinien śmierdzieć. Zdrowy kompost pachnie jak świeża ziemia albo ściółka leśna. Ostry odór oznacza zwykle brak tlenu, nadmiar wilgoci lub złą proporcję materiałów zielonych i brązowych. To problem, który można odwrócić przez przerzucenie pryzmy i dodanie suchych składników.
Dlaczego kompost zaczyna śmierdzieć?
W prawidłowo napowietrzonym kompostowniku zachodzi rozkład tlenowy. Mikroorganizmy mają dostęp do powietrza i stopniowo przetwarzają resztki organiczne. Zapach pozostaje łagodny, ziemisty i wilgotny.
Nieprzyjemna woń pojawia się, gdy masa staje się zbyt mokra, zbita albo dawno nie była przerzucana. W takich warunkach powietrze nie dociera do środka i rozpoczyna się rozkład beztlenowy, czyli gnicie. To właśnie on odpowiada za zapach przypominający zepsute jedzenie, bagno lub ścieki.
Częstym winowajcą jest duża ilość świeżo skoszonej trawy wrzucona jednorazowo. Trawa szybko się zbija, zatrzymuje wilgoć i ogranicza przepływ powietrza. Podobnie działają mokre liście, obierki oraz fusy, jeśli trafią do kompostownika w grubej, jednolitej warstwie.
Znaczenie ma też równowaga między materiałami zielonymi i brązowymi. Materiały zielone, takie jak trawa i świeże resztki roślinne, dostarczają azotu oraz wilgoci. Materiały brązowe – suche liście, karton, gałązki, trociny lub słoma – dostarczają węgla i rozluźniają strukturę pryzmy. Gdy zielonych odpadów jest za dużo, kompost zamienia się w mokrą, pozbawioną powietrza masę.
Jak szybko rozpoznać przyczynę zapachu?
Wygląd i zapach kompostu zwykle podpowiadają, co dzieje się wewnątrz pryzmy:
| Objaw | Przyczyna | Działanie |
|---|---|---|
| Śliski, mazisty kompost | Za dużo wilgoci i za mało powietrza | Przerzuć masę i dodaj suche liście, słomę lub rozdrobnione gałązki |
| Ostry, gnilny odór | Rozkład beztlenowy w zbitej pryzmie | Napowietrz kompost i wymieszaj go z materiałem brązowym |
| Duża ilość zbitej trawy | Nadmiar materiału zielonego | Przekładaj trawę suchymi liśćmi, kartonem albo trocinami |
| Bardzo mokra pryzma po ulewie | Woda wypłukała powietrze z kompostu | Zabezpiecz kompostownik przed deszczem i dodaj suche składniki |
Jak uratować gnijący kompost?
Nawet mocno śmierdząca pryzma najczęściej nadaje się do naprawy. Trzeba przywrócić jej dostęp powietrza, zmniejszyć wilgotność i uzupełnić materiały brązowe. Postępuj w takiej kolejności:
- Przerzuć całą pryzmę – wymieszaj również dolne, zbite warstwy, ponieważ to tam najczęściej brakuje tlenu.
- Dodaj suche materiały – użyj suchych liści, słomy, rozdrobnionych gałązek, trocin albo kartonu bez nadruku.
- Usuń nadmiar wody – po ulewnych deszczach rozluźnij kompost i w razie potrzeby rozłóż część masy obok kompostownika na kilka godzin, aby lekko przeschła.
- Osłoń pryzmę przed kolejnym deszczem – kompostownik powinien mieć dopływ powietrza, ale nie może być stale zalewany.
- Daj kompostowi czas – po napowietrzeniu i osuszeniu poprawa zapachu może pojawić się po kilku dniach, choć stabilizacja procesu potrwa dłużej.
Do bardzo mokrej masy możesz dodać niewielką ilość dojrzałego kompostu albo ziemi ogrodowej. Znajdujące się w nich mikroorganizmy wspierają prawidłowy rozkład. Biopreparat zawierający bakterie może być dodatkiem, ale nie zastąpi przerzucenia pryzmy i poprawy jej struktury. Najpierw trzeba usunąć przyczynę problemu.
Co dodawać, aby utrzymać właściwą strukturę?
Suche składniki warto mieć pod ręką i mieszać z mokrymi odpadami od razu, zamiast czekać na pojawienie się odoru. Do poprawy napowietrzenia i ograniczenia wilgoci nadają się:
- suche liście,
- rozdrobnione gałązki,
- słoma,
- trociny z czystego, niemalowanego drewna,
- karton i papier bez nadruków, pocięte na mniejsze kawałki.
Świeżą trawę najlepiej podsuszyć przed dodaniem albo od razu wymieszać z dużą porcją materiału brązowego. Nie twórz grubych warstw jednego rodzaju odpadu. Przekładanie zielonych resztek suchymi składnikami ogranicza zbrylanie i ułatwia dopływ powietrza.
Czego nie wrzucać do kompostownika?
Niektóre odpady szybko powodują odór, pleśń albo przyciągają muchy i gryzonie. W przydomowym kompostowniku nie umieszczaj:
- mięsa i ryb,
- nabiału, tłuszczów oraz tłustych resztek kuchennych,
- chorych i silnie porażonych roślin,
- plastiku i innych materiałów syntetycznych,
- zadrukowanego lub powlekanego papieru.
Nie oznacza to, że każda wilgotna resztka roślinna jest problemem. Liczy się ilość, rozdrobnienie i wymieszanie z suchym materiałem. Regularne przerzucanie jest potrzebne szczególnie wtedy, gdy kompostownik szybko się zapełnia lub trafia do niego dużo świeżej trawy.
Zapach ziemi lub ściółki leśnej świadczy o prawidłowym kierunku przemian. Odór gnicia to sygnał, by od razu rozluźnić pryzmę, dodać materiały brązowe i ograniczyć dopływ wody. Jeśli mimo regularnego przerzucania i dosypywania suchych składników problem nie słabnie przez około dwa tygodnie, sprawdź, czy sam kompostownik ma otwory wentylacyjne i czy jego zawartość nie jest stale zalewana.